ANALIONTAS

Στα νοτιοδυτικά του Αναλυόντα, πάνω σ’ ένα καταπράσινο λοφίσκο, αναδύεται η Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Ο ακριβής χρόνος ίδρυσης της Μονής, είναι άγνωστος. Η ύπαρξη του μοναστηριού μαρτυριέται στα μέσα του 18ου αιώνα, ειδικότερα το 1734 από ένα Ρώσο περιηγητή, ενώ κάποιες άλλες μαρτυρίες, αναφέρουν ότι η ύπαρξη του μοναστηριού είναι του 12ου – 13ου αιώνα. Συγκεκριμένα, αναφέρει πως το μοναστήρι «ηκοδομήθη υπό αρχαίων ευσεβών ανθρώπων». Πλησίον του μοναστηριού, σώζονται μέχρι τις μέρες μας, ερείπια κάποιου ειδωλολατρικού ναού.

Αρχικά το μοναστήρι, σύμφωνα με τον Κάππαη, αποτελείτο από δύο εισόδους, στη βόρεια πλευρά του και ένα μικρό ναό με μοναδική είσοδο στο βόρειο τοίχο του. Το εσωτερικό του ναού, όπως υποστηρίζει ο Κάππαης, ήταν διακοσμημένο με τοιχογραφίες, ανάμεσά τους και η επιβλητική τοιχογραφία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Το μοναστήρι είχε αυτή τη μορφή, μέχρι και το 15ο ή και το 16ο αιώνα, που σύμφωνα με το Κυριαζή Νεοκλή, έτυχε ανακαίνισης.

Το σημερινό μοναστήρι, όπως αναγράφεται σε τοιχογραφία δυτικά της νότιας εισόδου, οικοδομήθηκε ή ανακαινίστηκε από τον Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο, το 1769. Ο ναός του μοναστηριού είναι μονόκλιτος, καμαροσκέπαστος, με εισόδους στο μέσο του βόρειου, του δυτικού και του νότιου τοίχου.

Εσωτερικά, ο ναός, όπως άλλωστε και στο παρελθόν, κοσμείται με εξαίσιες τοιχογραφίες, οι οποίες στην πλειοψηφία τους φιλοτεχνήθηκαν με δαπάνες δωρητών. Οι επιβλητικότερες τοιχογραφίες του ναού, είναι του Αγίου Κωνσταντίνου με την Αγία Ελένη, καθώς και του Αγίου Δημητρίου, οι οποίες βρίσκονται αντίστοιχα, δεξιά και αριστερά του δεσποτικού θρόνου.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το χρυσοποίκιλτο μικρό τέμπλο του ναού, το οποίο ανάγεται στο 18ο αιώνα. Το τέμπλο περιλαμβάνει εικόνες, οι οποίες αγιογραφήθηκαν τον 17ο αιώνα. Ανάμεσα στις εικόνες του ναού, ξεχωρίζει η μεγάλη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, η οποία παριστάνει τον άγιο «σαν βυζαντινό στρατιώτη με το βυζαντινό λώρο να σταυρώνει στο στήθος και τη μέση του. Ο Αρχάγγελος, με το δεξί του χέρι κρατά ένα ακόντιο και με το αριστερό μια εικόνα του Χριστού. Η εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, καταφέρνει να σαγηνεύσει κάθε επισκέπτη του μοναστηριού. Ο προαναφερόμενος μάλιστα Ρώσος περιηγητής, περιέγραψε την εικόνα «με ζωηρά χρώματα».

Το συγκεκριμένο μοναστήρι, σύμφωνα με Ν. Κυριάζη, άκμασε μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ειδικότερα, μέχρι το 1850, το μοναστήρι είχε υπό την κατοχή μια τεράστια ακίνητη περιουσία σε αρκετά χωριά της Κύπρου, όπως το Φιλάνι, το Επισκοπειό, Καπέδες, το Λυθροδόντα , την Αγία Βαρβάρα και το Στρόβολο.

Από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι και το 1970, το μοναστήρι παρέμεινε ερειπωμένο. Μετά την επίσκεψη του Αρχιεπίσκοπου Μακαρίου του Γ΄, κατά το 1970, αναβίωσε το ενδιαφέρον για ανακαίνιση του μοναστηριού. Η ανοικοδόμηση του μοναστηριού άρχισε το 1971, μετά από όραμα της αδελφής Μαριάμ από τη Μονή Αγίου Γεωργίου Αλαμάνου. Εκτός από την αδελφή Μαριάμ, στην προσπάθεια ανοικοδόμησης, συνέβαλαν το Τμήμα Αρχαιοτήτων, η Ιερά Αρχιεπισκοπή, αλλά και ένας αξιοσημείωτος αριθμός πιστών, τόσο από το χωριό όσο και από άλλες περιοχές. Παράλληλα με την ανακαίνιση του ναού, οικοδομήθηκε ένα παρεκκλήσι, αφιερωμένο στον Άγιο Νεκτάριο.

Η μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, αρχαιολογικός θησαυρός του Αναλυόντα, αποτελεί προστατευόμενο μνημείο του Τμήματος Αρχαιοτήτων.

Εκκλησία Αγίας Μαρίνας

Παλαιά Εκκλησία Αγίας Μαρίνας

Στ’ ανατολικά του χωριού, ανάμεσα στα γραφικά σπιτάκια, ορθώνεται η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Είναι η κύρια εκκλησία του χωριού. Η σημερινή εκκλησία, σύμφωνα με μια σωζόμενη επιγραφή, έτυχε ανοικοδόμησης το 1917. Μ’ άλλα λόγια, η εκκλησία φαίνεται πως οικοδομήθηκε στα θεμέλια ενός παλαιότερου εκκλησιαστικού κτίσματος. Η ιστορία της παλαιότερης εκκλησίας, όπως διασώζει η παράδοση, αρχίζει περί τα μέσα του 16ου αιώνα.

Η μονόκλιτη εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, καλύπτεται με αμφικλινή ξύλινη στέγη, η οποία είναι σκεπασμένη με αγκιστρωτά κεραμίδια. Το ανατολικό άκρο της εκκλησίας, εξωτερικά καταλήγει σε πολυγωνική αψίδα, καλυμμένη με τα ίδια κεραμίδια. Ολόκληρο το εκκλησιαστικό κτίσμα, πλαισιώνεται με λιθόκτιστο περίβολο.

Το εσωτερικό της εκκλησίας, κοσμείται από ένα όμορφο σκαλιστό τέμπλο, το οποίο φέρει κυρίως φυτικό διάκοσμο. Επιπρόσθετα, στην εκκλησία διασώζονται ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι και επισκοπικός θρόνος, τα οποία σύμφωνα με τον Χαραλάμπους Ηρόδοτο, είναι δημιουργήματα πιθανότατα του 18ου αιώνα.

Νέα Εκκλησία Αγίας Μαρίνας

Είναι αξιοσημείωτο πως στο ιερό της εκκλησίας φυλάγονται εικόνες, οι οποίες φιλοτεχνήθηκαν πριν την ανοικοδόμηση της εκκλησίας. Οι συγκεκριμένες εικόνες προφανώς ,διασώθηκαν από την παλαιότερη εκκλησία. Ανάμεσα στα εικονίσματα, εξαίσια θέση κατέχει η αρχαία εικόνα της Αγίας Μαρίνας.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί πως οι κάτοικοι του χωριού, έθεσαν ως στόχο τους, την οικοδόμηση μιας μεγαλύτερης εκκλησίας, αφιερωμένη και πάλι στην Αγία Μαρίνα, εφόσον η χωρητικότητα της σημερινής εκκλησίας αποτελεί πρόβλημα.

Στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού, στον οικισμό Καταλυόντα, βρίσκονται μονάχα τα ερείπια του άλλοτε ξακουστού ξωκλησιού του Αγίου Γεωργίου.

Στο σημείο που ήταν χτισμένο το ξωκλήσι, απέμειναν διάσπαρτοι λίθοι. Το συγκεκριμένο ξωκλήσι, σύμφωνα με το Νέαρχο Κληρίδη, ήταν ιδιαίτερα ξακουστό κατά τη διάρκεια της φραγκοκρατίας, αλλά και των βυζαντινών χρόνων. Η φήμη του ξωκλησιού συνδέεται με τη θαυματουργή εικόνα του Αγίου Γεωργίου, η οποία για αρκετά χρόνια κοσμούσε την κύρια εκκλησία του χωριού, την Αγία Μαρίνα. Στις μέρες μας, η εικόνα του Αγίου φυλάσσεται στην Αρχιεπισκοπή.

Η προφορική παράδοση, έχει διασώσει το δεσμό ανάμεσα σ’ ένα τουρκοκύπριο κάτοικο του χωριού με τον Άγιο Γεώργιο. Το καντήλι του Αγίου άναβε ένας από τους Τουρκοκύπριους κατοίκους του Καταλυόντα, ο μεγαλογαιοκτήμονας Χιλμί Μπέης.

Ταυτόχρονα, οι κάτοικοι του χωριού μαρτυρούν πως στο υπόγειο του ξωκλησιού υπήρχε μια σήραγγα, η οποία αποτέλεσε το καταφύγιο των χριστιανών την περίοδο των διωγμών.

Στην περιοχή Αγίας Μαύρης μαρτυριέται η ύπαρξη ενός ξωκλησιού, αφιερωμένου στην Αγία Μαύρη. Από το ξωκλήσι έχουν απομείνει μονάχα ερείπια, τα οποία έχουν σκεπαστεί σχεδόν ολοκληρωτικά. Η εγκατάλειψη του ξωκλησιού, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των κατοίκων, ανάγεται πιθανότατα στην περίοδο της τουρκοκρατίας.

Πρόσφατα, πλησίον του ερειπωμένου ξωκλησιού, έχει τοποθετηθεί λυόμενο εκκλησάκι, το οποίο αποτελεί δωρεά της πολυμελούς οικογένειας του Χαραλάμπους Ηρόδοτου. Το εσωτερικό του είναι λιτό, σαφέστερα έχουν τοποθετηθεί εικόνες, τάματα, και ένα καντήλι. Στο συγκεκριμένο ξωκλήσι δεν τελούνται μυστήρια, αποτελεί μονάχα χώρο προσευχής.

Πηγές:
Γεωργίου Β. Γιώργος, Μοναστήρια της Κύπρου, Χαραυγή,2004
Καππάη Χ. Δημητρίου, Τα μοναστήρια της Κύπρου, Κύπρος, 1994
Καρούζη Γιώργου και Μάχης, Ταξίδια στην Κύπρο, Λευκωσία, 1982, τ.2
Πάτερ Ζήνων, ιερέας του χωριού
Ταουσιάνη Ν. Χρίστου, Εκκλησίες και Μοναστήρια της Κύπρου, Λεύκωμα Β΄, Λευκωσία, 2002
Χαραλάμπους Ηρόδοτος, κάτοικος του χωριού